Torture is a terrible crime. It leaves both physical scars and deep mental wounds. For victims trying to get justice, the biggest challenge is often just proving that the abuse actually happened.
At the Right to Life Human Rights Centre (R2L), we see this problem every day in our fight against police brutality. When the abusers are the ones in power, it is very easy for them to hide the truth.
This is exactly where the Istanbul Protocol becomes a powerful tool for human rights defenders.
What is the Istanbul Protocol?
Simply put, the Istanbul Protocol is the global guidebook for investigating and proving torture.
It was created by medical and legal experts from all over the world. Its official name is long, but its purpose is simple: to help doctors, psychologists, and lawyers prove when someone has been tortured.
Think about a person who has survived police torture. When they finally speak up, how do we prove their story to a judge? The Istanbul Protocol gives clear, step-by-step instructions for:
- Doctors: How to check for physical injuries and match scars to specific types of beatings or abuse.
- Psychologists: How to check for mental trauma, like extreme fear, nightmares, or depression, which stays long after the physical wounds heal.
- Lawyers: How to interview victims safely, collect evidence properly, and present it clearly in a court of law.
It takes a survivor’s painful experience and turns it into hard, scientific evidence.
Why is it So Important?
Proving torture is very difficult. Sometimes, officials use methods that leave no marks, or they wait for bruises to heal before letting a person go. The Istanbul Protocol helps human rights defenders overcome these challenges in three main ways:
- It Supports the Victim’s Story: Victims of torture are often gaslit [meaning they are manipulated by their abusers into doubting their own memories or told that the abuse never really happened], called liars, or simply ignored. A proper medical check-up using the Istanbul Protocol proves to the world that the survivor is telling the truth.
- It Stops Abusers from Hiding: Without proper evidence, abusers walk free. The Protocol tells us exactly how to collect evidence so that it is strong enough to win in court. It makes it very hard for abusive officials to just say, “I didn’t do it.”
- It Protects the Victim: The guide teaches lawyers and doctors how to talk to victims with care and respect, making sure the interview process does not cause them more fear or trauma.
How Right to Life Uses the Istanbul Protocol
At Right to Life, our goal is to protect human rights and stop state violence in Sri Lanka. The Istanbul Protocol is the backbone of our daily work:
- Winning Court Cases: When we help victims file Fundamental Rights petitions against police torture, we heavily rely on accurate medical reports (known as JMO reports). We use the standards in the Istanbul Protocol to demand high-quality medical exams for victims.
- Training and Demanding Change: We push for doctors, police officers, and judges in Sri Lanka to learn and use the Istanbul Protocol. We believe anyone handling a torture case must be trained in these rules.
- Exposing the Truth: Abusers often lie and say a victim’s injuries happened because they “fell down” or “resisted arrest.” The Istanbul Protocol gives our legal team the medical facts needed to prove these excuses are lies.
Read the Istanbul Protocol
Torture relies on silence and lies. The Istanbul Protocol brings the truth into the light, turning the silent suffering of victims into loud, clear evidence.
As a human rights defender, understanding this document helps you better support survivors in your community. You can read and download the official guidelines here:
- Download the Istanbul Protocol (English PDF) from the UN Human Rights Office
- If you or someone in your community has faced police abuse or torture, contact the Right to Life Human Rights Centre. You do not have to fight for justice alone.
වධහිංසාවට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා ඉස්තාන්බුල් ප්රොටෝකෝලය (Istanbul Protocol) අපට උපකාර කරන්නේ කෙසේ ද?
වධහිංසාව යනු බිහිසුණු අපරාධයකි. එයින් ශාරීරික කැළැල් මෙන්ම ගැඹුරු මානසික තුවාල ද ඉතිරි වේ. යුක්තිය ඉටු කර ගැනීමට උත්සාහ කරන වින්දිතයන්ට ඇති විශාලතම අභියෝගය වන්නේ බොහෝ විට එම අපයෝජනය සැබැවින්ම සිදු වූ බව ඔප්පු කිරීමයි.
පොලිස් වධහිංසාවට එරෙහි අපගේ සටනේදී රයිට් ටු ලයිෆ් මානව හිමිකම් මධ්යස්ථානයට (R2L) මෙම ගැටලුව සෑම දිනකම දැකගත හැකිය. අපයෝජකයන් බලයේ සිටින පුද්ගලයන් වන විට, ඔවුන්ට සත්යය වසන් කිරීම ඉතා පහසුය.
මානව හිමිකම් ආරක්ෂකයන්ට ඉස්තාන්බුල් ප්රොටෝකෝලය ප්රබල මෙවලමක් බවට පත්වන්නේ හරියටම මෙහිදීය.
ඉස්තාන්බුල් ප්රොටෝකෝලය යනු කුමක් ද?
සරලව කිවහොත්, ඉස්තාන්බුල් ප්රොටෝකෝලය යනු වධහිංසාව විමර්ශනය කිරීම සහ ඔප්පු කිරීම සඳහා භාවිත වන ගෝලීය අත්පොතයි.
ලොව පුරා සිටින වෛද්ය සහ නීති විශේෂඥවරුන් මෙය නිර්මාණය කරන ලදි. මෙහි නිල නාමය දිගු එකක් වුව ද, මෙහි අරමුණ සරල වේ. එනම් යමෙකු වධහිංසාවට ලක් වූ විට එය ඔප්පු කිරීම සඳහා වෛද්යවරුන්ට, මනෝ විද්යාඥවරුන්ට සහ නීතිඥවරුන්ට උපකාර කිරීමයි.
පොලිස් වධහිංසාවට ලක් වී දිවි ගලවා ගත් පුද්ගලයෙකු ගැන සිතන්න. අවසානයේදී ඔවුන් ඒ පිළිබඳව අදහස් දක්වන විට, එම කතාව විනිසුරුවරයෙකුට ඔප්පු කරන්නේ කෙසේ ද? ඒ සඳහා අවශ්ය පැහැදිලි, පියවරෙන් පියවර උපදෙස් ඉස්තාන්බුල් ප්රොටෝකෝලය මගින් පහත දැක්වෙන පරිදි ලබා දෙයි:
- වෛද්යවරුන්: ශාරීරික තුවාල පරීක්ෂා කරන ආකාරය සහ නිශ්චිත පහර දීම් හෝ අපයෝජන ක්රමවලට අදාළව කැළැල් ගළපා ගන්නා ආකාරය.
- මනෝ විද්යාඥවරුන්: ශාරීරික තුවාල සුව වී බොහෝ කලකට පසුව ද පවතින, දැඩි බිය, බියකරු සිහින හෝ විෂාදය වැනි මානසික කම්පනයන් පරීක්ෂා කරන ආකාරය.
- නීතිඥවරුන්: ආරක්ෂිතව වින්දිතයන් සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡා පවත්වන ආකාරය, නිසි පරිදි සාක්ෂි එක්රැස් කරන ආකාරය සහ ඒවා පැහැදිලිව අධිකරණය හමුවේ ඉදිරිපත් කරන ආකාරය.
එමගින් දිවි ගලවා ගත් පුද්ගලයාගේ වේදනාත්මක අත්දැකීමක් ප්රබල, විද්යාත්මක සාක්ෂියක් බවට පත් කරයි.
මෙය මෙතරම් වැදගත් වන්නේ ඇයි?
වධහිංසාව ඔප්පු කිරීම ඉතා අපහසු කාර්යයකි. ඇතැම් විට, නිලධාරිහු කිසිදු කැළැලක් ඉතිරි නො වන ක්රම භාවිත කරති. එසේ නැතිනම්, අදාළ පුද්ගලයා නිදහස් කිරීමට පෙර තැලුම් තුවාල සුව වන තෙක් ඔවුහු බලා සිටිති. ප්රධාන ක්රම තුනක් ඔස්සේ මෙම අභියෝග ජය ගැනීම සඳහා ඉස්තාන්බුල් ප්රොටෝකෝලය මානව හිමිකම් ආරක්ෂකයන්ට උපකාර කරයි.
- වින්දිතයාගේ කතාව සනාථ කරයි: වධහිංසාවට ලක් වූ වින්දිතයන්ට තමන්ගේ මතකයන් පිළිබඳවම සැකයක් ඇති වන පරිදි අපයෝජකයන් විසින් ඔවුන්ව මානසිකව හසුරුවන අතර, එම අපයෝජනය සැබැවින්ම සිදු නො වූ බව පවසමින් ඔවුන්ව මුළා කිරීම බොහෝ විට සිදු වේ. එසේ නැතිනම්, ඔවුන් බොරුකාරයන් ලෙස හැඳින්වීම හෝ ඔවුන්ව නොසලකා හැරීම සිදු කෙරේ. ඉස්තාන්බුල් ප්රොටෝකෝලය භාවිත කරමින් සිදු කරන නිසි වෛද්ය පරීක්ෂණයක් මගින් අදාළ පුද්ගලයා සත්යය පවසන බව ලෝකයටම ඔප්පු කරයි.
- අපයෝජකයන්ට සැඟවීමට ඇති අවස්ථාව වළක්වයි: නිසි සාක්ෂි නොමැති විට, අපයෝජකයෝ නිදහස් වෙති. අධිකරණයේදී ජයග්රහණය කිරීමට ප්රමාණවත් වන පරිදි සාක්ෂි එක්රැස් කරන්නේ කෙසේ ද යන්න ප්රොටෝකෝලය හරහා අපට හරියටම පෙන්වා දෙයි. “මම එය කළේ නැහැ” යනුවෙන් පවසමින් අපයෝජනය කළ නිලධාරිවරුන්ට බේරී යාමට ඇති හැකියාව එයින් ඉතා අපහසු කරයි.
- වින්දිතයා ආරක්ෂා කරයි: වින්දිතයන් සමඟ සැලකිල්ලෙන් සහ ගෞරවයෙන් කතා කරන ආකාරය මෙම මාර්ගෝපදේශය හරහා නීතිඥවරුන්ට සහ වෛද්යවරුන්ට උගන්වයි. එමගින් සම්මුඛ සාකච්ඡා ක්රියාවලිය තුළින් ඔවුන්ට තවත් බියක් හෝ මානසික කම්පනයක් ඇති නො වන බව තහවුරු කරයි.
රයිට් ටු ලයිෆ් ආයතනය ඉස්තාන්බුල් ප්රොටෝකෝලය භාවිත කරන්නේ කෙසේ ද?
ශ්රී ලංකාව තුළ මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීම සහ රාජ්ය ප්රචණ්ඩත්වය නතර කිරීම රයිට් ටු ලයිෆ් ආයතනයේ අපගේ ඉලක්කයයි. අපගේ දෛනික කාර්යයන්හි කොඳු නාරටිය වන්නේ ඉස්තාන්බුල් ප්රොටෝකෝලයයි:
- නඩු ජයග්රහණය කිරීම: පොලිස් වධහිංසාවට එරෙහිව මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සම් ගොනු කිරීමට වින්දිතයන්ට උපකාර කරන විට, නිවැරදි වෛද්ය වාර්තා (අධිකරණ වෛද්ය නිලධාරි වාර්තා ලෙස හැඳින්වෙන) මත අප දැඩි ලෙස රඳා පවතී. වින්දිතයන් වෙනුවෙන් උසස් තත්ත්වයේ වෛද්ය පරීක්ෂණ ඉල්ලා සිටීම සඳහා ඉස්තාන්බුල් ප්රොටෝකෝලයේ ප්රමිතීන් අප භාවිත කරමු.
- පුහුණුව සහ වෙනසක් ඉල්ලා සිටීම: ශ්රී ලංකාවේ වෛද්යවරුන්, පොලිස් නිලධාරිවරුන් සහ විනිසුරුවරුන් විසින් ඉස්තාන්බුල් ප්රොටෝකෝලය ඉගෙන ගෙන භාවිත කළ යුතු බවට අප අවධාරණය කරමු. වධහිංසාව පිළිබඳ නඩුවක් මෙහෙයවන ඕනෑම අයෙකු මෙම නීතිරීති සම්බන්ධයෙන් පුහුණුව ලබා තිබිය යුතු බව අපගේ විශ්වාසයයි.
- සත්යය හෙළිදරව් කිරීම: වින්දිතයෙකුගේ තුවාල සිදු වූයේ ඔහු “බිම වැටුණු” නිසා හෝ “අත්අඩංගුවට ගැනීමට විරුද්ධ වූ” නිසා යැයි පවසමින් අපයෝජකයෝ බොහෝ විට බොරු කියති. මෙම නිදහසට කරුණු හුදෙක් බොරු බව ඔප්පු කිරීමට අවශ්ය වෛද්යමය සාක්ෂි ඉස්තාන්බුල් ප්රොටෝකෝලය මගින් අපගේ නීති කණ්ඩායමට ලබා දෙයි.
ඉස්තාන්බුල් ප්රොටෝකෝලය කියවන්න
වධහිංසාව රඳා පවතින්නේ නිශ්ශබ්දතාව සහ මුසාවන් මතය. ඉස්තාන්බුල් ප්රොටෝකෝලය මගින් සත්යය හෙළිදරව් කරන අතර, එමගින් වින්දිතයන්ගේ නිහඬ වේදනාව පැහැදිලි, ප්රබල සාක්ෂියක් බවට පත් කරයි.
මානව හිමිකම් ආරක්ෂකයෙකු ලෙස මෙම ලේඛනය අවබෝධ කර ගැනීම, ඔබගේ ප්රජාව තුළ සිටින දිවි ගලවා ගත් පුද්ගලයන්ට වඩාත් හොඳින් සහාය වීම සඳහා ඔබට උපකාරී වේ. ඔබට මෙහිදී නිල මාර්ගෝපදේශ කියවීමට සහ බාගත කිරීමට හැකියාව ඇත:
එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කාර්යාලයෙන් ඉස්තාන්බුල් ප්රොටෝකෝලය (ඉංග්රීසි PDF) බාගත කරගන්න
ඔබ හෝ ඔබගේ ප්රජාවේ යමෙකු පොලිස් අපයෝජනයකට හෝ වධහිංසාවකට ලක් වී ඇත්නම්, රයිට් ටු ලයිෆ් මානව හිමිකම් මධ්යස්ථානය හා සම්බන්ධ වන්න. යුක්තිය උදෙසා සටන් කිරීමේදී ඔබ තනි නො වනු ඇත.
சித்திரவதைக்கு எதிராக போராடுவதற்கு இஸ்தான்புல் ஒப்பந்தம் (Istanbul Protocol) எவ்வாறு எங்களுக்கு உதவுகிறது?
சித்திரவதை என்பது மிகக் கொடூரமான ஒரு குற்றமாகும். இது உடலில் காயங்களை மட்டுமல்லாது, ஆழமான மன உளைச்சல்களையும் விட்டுச் செல்கிறது. நீதி பெற முயற்சிக்கும் பாதிக்கப்பட்டவர்களுக்கு மிகப் பெரிய சவாலாக இருப்பது, அந்தத் துஷ்பிரயோகம் உண்மையில் நடந்தது என்பதை நிரூபிப்பதே ஆகும்.
போலீஸ் சித்திரவதைக்கு எதிரான எங்கள் போராட்டத்தில், ரைட் டு லைஃப் மனித உரிமைகள் மையம் (R2L) இந்த பிரச்சினையை தினமும் காண்கிறது. துஷ்பிரயோகம் செய்பவர்கள் அதிகாரத்தில் உள்ளவர்களாக இருக்கும் போது, உண்மையை மறைப்பது அவர்களுக்கு மிகவும் எளிதாகிறது.
இதுவே மனித உரிமை பாதுகாவலர்களுக்கு இஸ்தான்புல் நெறிமுறை (Istanbul Protocol) ஒரு சக்திவாய்ந்த கருவியாக மாறும் இடமாகும்.
இஸ்தான்புல் நெறிமுறை (Istanbul Protocol) என்றால் என்ன?
எளிமையாகச் சொல்வதானால், இஸ்தான்புல் நெறிமுறை என்பது வதைச்செயல்களை விசாரித்து நிரூபிப்பதற்காக பயன்படுத்தப்படும் ஒரு உலகளாவிய கையேடாகும்.
உலகம் முழுவதும் உள்ள மருத்துவ மற்றும் சட்ட நிபுணர்களால் இது உருவாக்கப்பட்டது. இதன் அதிகாரப்பூர்வ பெயர் நீண்டதாக இருந்தாலும், அதன் நோக்கம் மிகவும் எளிமையானது. அதாவது, ஒருவர் வதைச்செயல்களுக்கு உட்படுத்தப்பட்டால், அதை நிரூபிப்பதற்கு மருத்துவர்கள், உளவியல் நிபுணர்கள் மற்றும் வழக்கறிஞர்களுக்கு உதவுவதாகும்.
போலீஸ் வதைச்செயல்களுக்கு உட்பட்டு உயிர் தப்பித்த ஒருவரைப் பற்றி நினைத்துப் பாருங்கள். இறுதியில் அவர்கள் அதைப் பற்றி பேசும் போது, அந்தக் கதையை ஒரு நீதிபதிக்கு எவ்வாறு நிரூபிப்பது?
அதற்கான தெளிவான, படிப்படையான வழிமுறைகளை இஸ்தான்புல் நெறிமுறை கீழே காட்டியபடி வழங்குகிறது:
· மருத்துவர்கள்: உடல் காயங்களை எப்படி பரிசோதிப்பது மற்றும் குறிப்பிட்ட தாக்குதல் அல்லது துஷ்பிரயோக முறைகளுடன் காயங்களையும் களங்கங்களையும் எப்படி இணைப்பது.
· உளவியல் நிபுணர்கள்: உடல் காயங்கள் ஆறிய பின்னரும் நீண்ட காலம் நீடிக்கும் கடுமையான பயம், கனவுக்கொள்ளைகள் அல்லது மனச்சோர்வு போன்ற மனஅழுத்தங்களை எப்படி மதிப்பீடு செய்வது.
· வழக்கறிஞர்கள்: பாதிக்கப்பட்டவர்களுடன் பாதுகாப்பாக நேர்காணல் நடத்துவது, சரியான முறையில் ஆதாரங்களை சேகரிப்பது மற்றும் அவற்றை நீதிமன்றத்தில் தெளிவாக முன்வைப்பது.
இதன் மூலம் உயிர் தப்பிய நபரின் வேதனையான அனுபவம் ஒரு வலுவான, அறிவியல் அடிப்படையிலான ஆதாரமாக மாற்றப்படுகிறது.
இது ஏன் இவ்வளவு முக்கியமானது?
- வதைச்செயலை நிரூபிப்பது மிகவும் கடினமான பணியாகும். சில நேரங்களில், அதிகாரிகள் எந்தக் காயமும் தெரியாத வகையில் முறைகளைப் பயன்படுத்துகிறார்கள். அல்லது, சம்பந்தப்பட்ட நபரை விடுவிப்பதற்கு முன், வெளிப்படையான காயங்கள் குணமாகும் வரை அவர்கள் காத்திருக்கிறார்கள்.
- இந்த சவால்களை சமாளிக்க இஸ்தான்புல் நெறிமுறை, மூன்று முக்கியமான வழிகளின் மூலம் மனித உரிமை பாதுகாவலர்களுக்கு உதவுகிறது:
- பாதிக்கப்பட்டவரின் கதையை உறுதிப்படுத்துகிறது: வதைச்செயல்களுக்கு உட்பட்ட பாதிக்கப்பட்டவர்கள் தங்களின் நினைவுகள் பற்றியே சந்தேகம் கொள்ளும் வகையில் துஷ்பிரயோகிகள் அவர்களை மனஅழுத்தமாக கட்டுப்படுத்தி, அந்தத் துஷ்பிரயோகம் உண்மையில் நடந்ததே இல்லை என்று கூறி அவர்களை ஏமாற்றுவது பெரும்பாலும் நடைபெறுகிறது. இல்லையெனில், அவர்களை பொய்யர்கள் என்று அழைப்பது அல்லது புறக்கணிப்பது நடைபெறுகிறது.
இஸ்தான்புல் நெறிமுறையைப் பயன்படுத்தி மேற்கொள்ளப்படும் சரியான மருத்துவ பரிசோதனை, சம்பந்தப்பட்ட நபர் உண்மையைப் பேசுகிறார் என்பதை உலகிற்கு நிரூபிக்கிறது.
துஷ்பிரயோகிகள் மறைவதற்கான வாய்ப்பைத் தடுக்கிறது: சரியான ஆதாரங்கள் இல்லாதபோது, துஷ்பிரயோகிகள் விடுதலை பெறுகிறார்கள்.
நீதிமன்றத்தில் வெற்றி பெற போதுமான ஆதாரங்களை எவ்வாறு சேகரிப்பது என்பதை இந்த நெறிமுறை தெளிவாக காட்டுகிறது. “நான் அதைச் செய்யவில்லை” என்று கூறி தப்பிக்க முயலும் துஷ்பிரயோக அதிகாரிகளுக்கு அது எளிதாக தப்பிக்க முடியாத நிலையை உருவாக்குகிறது.
பாதிக்கப்பட்டவரை பாதுகாக்கிறது: பாதிக்கப்பட்டவர்களுடன் கவனத்துடனும் மரியாதையுடனும் எவ்வாறு பேச வேண்டும் என்பதை இந்த வழிகாட்டி வழியாக வழக்கறிஞர்களுக்கும் மருத்துவர்களுக்கும் கற்பிக்கிறது. இதன் மூலம் நேர்காணல் செயல்முறையின் போது அவர்களுக்கு மேலும் பயம் அல்லது மனஅழுத்தம் ஏற்படாதவாறு உறுதி செய்யப்படுகிறது.
ரைட் டு லைஃப் நிறுவனம் இஸ்தான்புல் நெறிமுறையை எவ்வாறு பயன்படுத்துகிறது?
இலங்கையில் மனித உரிமைகளைப் பாதுகாப்பதும், அரசியல்/அரசு வன்முறையை நிறுத்துவதும் ரைட் டு லைஃப் நிறுவனத்தின் எங்கள் இலக்காகும். எங்கள் தினசரி பணிகளின் முதுகெலும்பாக இருப்பது இஸ்தான்புல் நெறிமுறையே:
நீங்கள் அல்லது உங்கள் சமூகத்தில் யாராவது போலீஸ் துஷ்பிரயோகம் அல்லது வதைச்செயல்களுக்கு உட்பட்டிருந்தால், ரைட் டு லைஃப் மனித உரிமைகள் மையத்தை தொடர்பு கொள்ளுங்கள். நீதிக்காக போராடும் இந்தப் பயணத்தில் நீங்கள் ஒருபோதும் தனியாக இருக்க மாட்டீர்கள்.
